Minsky, η εγγενής αστάθεια του καπιταλισμού - Analyst.gr - Οικονομικές ειδήσεις, Γεωοικονομικές αναλύσεις, Πολιτική, Αγορές
ΜΑΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Minsky, η εγγενής αστάθεια του καπιταλισμού

Email this page.
Print Friendly

.

Η εγγενής αστάθεια του καπιταλιστικού συστήματος

Ενώ το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη βιώνει συνθήκες ακραίας κερδοσκοπίας, η Ελλάδα είναι εγκλωβισμένη σε μία εξτρεμιστική ύφεση – όπου, σύμφωνα με το Minsky, και στις δύο περιπτώσεις η ισορροπία είναι αδύνατον να αποκατασταθεί, χωρίς την επέμβαση του κράτους.

.

(Το άρθρο αποτελείται από 2 Σελίδες)

.

«Τον κεντρικό ρόλο στην αστάθεια του καπιταλισμού διαδραματίζει ο χρηματοπιστωτικός τομέας – σημειώνοντας πως τα χρήματα δεν δημιουργούνται εξωγενώς, αλλά εντός του οικονομικού συστήματος από το πουθενά, μέσω της παροχής δανείων από τις εμπορικές τράπεζες» (Minsky, Schumpeter).

.

Ανάλυση

Η πραγματική οικονομία και οι χρηματιστηριακές αγορές εξελίσσονται συνήθως εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους – παρά το ότι θα έπρεπε να συμβαίνει το αντίθετο. Η μεν πρώτη μελετάται μακροοικονομικά με κριτήριο τα θεμελιώδη της μεγέθη, όπως είναι ο ρυθμός ανάπτυξης, οι επενδύσεις, τα χρέη κοκ. Η δεύτερη εξελίσσεται ανάλογα με το εκάστοτε υφιστάμενο ή μη «αφήγημα» (narrative) – όπου, εφόσον υπάρχει, οι τιμές των μετοχών αυξάνονται, ακόμη και όταν είναι ολοφάνερα πολύ ακριβές.

Για παράδειγμα, την εποχή της φούσκας του διαδικτύου (1999), το αφήγημα ήταν οι δήθεν απεριόριστες δυνατότητες δημιουργίας κερδών από τις τεχνολογικές εταιρείες. Κατά την επόμενη φούσκα των ενυπόθηκων δανείων, το αφήγημα ήταν η δήθεν συνεχής άνοδος των τιμών των ακινήτων – ενώ σήμερα, τουλάχιστον όσον αφορά τις Η.Π.Α., το αφήγημα είναι οι δημόσιες επενδύσεις που θα διενεργήσει ο πρόεδρος Trump, σε συνδυασμό με τον οικονομικό εθνικισμό που έχει ανακοινώσει.

Ως εκ τούτου, παρά το ότι οι αμερικανικές μετοχές είναι εξαιρετικά υπερτιμημένες, ενώ τα θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας της υπερδύναμης δεν θεωρούνται υγιή, ούτε τα κέρδη των εταιρειών αφού η αποτίμηση τους έχει φτάσει στο τριακονταπλάσιο των μέσων δεκαετών κερδών τους (γράφημα), η Wall Street  συνεχίζει την ξέφρενη ανοδική της πορεία.

34

Επεξήγηση γραφήματος: Κυκλικά προσαρμοσμένη τιμή μετοχών προς τα κέρδη τους (Shiller P/E).

.

Εν προκειμένω δεν βοηθάει καθόλου η πρόβλεψη ενός μελλοντικού κραχ από την πλευρά της μακροοικονομίας, το οποίο ασφαλώς είναι νομοτελειακό – αφού κανένας δεν ξέρει πότε θα συμβεί. Επομένως ισχύει η φράση του Keynes, σύμφωνα με την οποία «μακροπρόθεσμα είμαστε όλοι πεθαμένοι» – γεγονός που σημαίνει ότι, η πρόβλεψη του θανάτου για κάποιον άνθρωπο δεν βοηθάει καθόλου, αφού όλοι γνωρίζουμε πως θα συμβεί, δεν χρειαζόμαστε δηλαδή κανέναν έξυπνο να μας το πει, αλλά δεν ξέρουμε πότε.

Η θεωρία του Minsky

Περαιτέρω υπήρχαν ανέκαθεν ορισμένοι κίνδυνοι για την οικονομία, τους οποίους δεν ήταν σε θέση να προβλέψει κανείς – έως εκείνη τη στιγμή που κάποιος οικονομολόγος τους ανακάλυπτε, χωρίς όμως να γνωρίζει πότε θα προκαλούσαν την προβλεπόμενη από τον ίδιο καταστροφή. Ένας από αυτούς ήταν η απειλή του ακραίου δανεισμού εκ μέρους των τραπεζών – την οποία είχε διαπιστώσει ο H. Minsky πολλά χρόνια πριν, θεωρώντας πως ήταν ανόητο εκ μέρους της μακροοικονομίας να αγνοεί εντελώς το χρηματοπιστωτικό κλάδο.

Το γεγονός όμως ότι, η θεωρία του επιβεβαιώθηκε αρκετές δεκαετίες αργότερα, κατά την κρίση του 2007, όπου το χρηματοπιστωτικό σύστημα ουσιαστικά κατέρρευσε (κυρίως ως αποτέλεσμα της απελευθέρωσης των τραπεζών με την κατάργηση του νόμου Glass-Steagall του 1933, από την αμερικανική κυβέρνηση το 1999), τον καταδίκασε στην αφάνεια – αφού επρόκειτο για μία πολύ μακροπρόθεσμη πρόβλεψη, άχρηστη στην εποχή που έζησε (1919 – 1996).

Εν τούτοις ο H. Minsky, στον οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί (ανάλυση), ήταν μία εξαιρετική φυσιογνωμία – θεωρούμενος ως ένα μείγμα των J.M. Keynes και J. Schumpeter, με λίγο Hayek. Ο οικονομολόγος ασχολήθηκε κυρίως με τον τραπεζικό κλάδο, όσον αφορά το ρόλο του στην πραγματική οικονομία – τεκμηριώνοντας πως το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι εγγενώς ασταθές, τείνοντας συνεχώς σε υπερβολές και σε κρίσεις.

Στα πλαίσια αυτά όποιος διαβάσει τις μελέτες του που εκδόθηκαν ως επί το πλείστον τις δεκαετίες του 1970 και 1980, θα βρει τρομακτικά ακριβείς παραλληλισμούς με αυτά που συνέβησαν το 2007 και αργότερα – υπενθυμίζοντας πως επρόκειτο για το γιό μεταναστών από τη Λευκορωσία, εβραϊκής καταγωγής, ο οποίος σπούδασε μαθηματικά και οικονομία στο πανεπιστήμιο του Σικάγο, με διδακτορικό στο Χάρβαρντ υπό την εποπτεία του J. Schumpeter.

Η νεοκλασική σύνθεση

Συνεχίζοντας, ο βασικός σκοπός της διδασκαλίας του H. Minsky ήταν η αναζήτηση της αληθινής αντίληψης του J.M. Keynes – ο οποίος, με το βιβλίο του «Γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και των χρημάτων» που εξέδωσε το 1936, προκάλεσε μία επανάσταση στη μακροοικονομική σκέψη. Παρ’ όλα αυτά η θεωρία του Keynes ήταν από πολλές πλευρές της «αποσπασματική», μη ολοκληρωμένη δηλαδή, ενώ είχε την πρόθεση να την αναπτύξει καλύτερα – κάτι που όμως δεν κατάφερε επειδή υπέστη καρδιακό έμφραγμα το 1937, οπότε δυσκολευόταν να εργασθεί για πάρα πολλά χρόνια.

Στη συνέχεια ο Keynes  απορροφήθηκε από τα γεγονότα του 2ΠΠ, επικεντρώνοντας τις προσπάθειες του στη σύλληψη του συστήματος του BrettonWoods, από το οποίο δημιουργήθηκε το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα – ενώ λίγο αργότερα πέθανε (1946), οπότε δεν πρόλαβε να εξειδικεύσει τη γενική θεωρία του. Ως εκ τούτου το έργο του αποτέλεσε μία οικονομική «Αγία Γραφή» κατά κάποιον τρόπο, με την έννοια πως η σωστή ερμηνεία της αφέθηκε σε άλλους.

Την αποστολή αυτή ανέλαβε εν πρώτοις ο J. Hicks και αργότερα ο A. Hansen, καθώς επίσης ο P. Samuelson – οι οποίοι δημιούργησαν στη βάση της «Γενικής Θεωρίας» την ονομαζόμενη «νεοκλασική σύνθεση» που τελικά επικράτησε στη Δύση από τη δεκαετία του 1950. Η βασική υπόθεση της «νεοκλασικής σύνθεσης» είναι το μοντέλο της ισορροπίας (Equilibriums Model) – σύμφωνα με το οποίο η οικονομία τείνει πάντοτε να ισορροπήσει.

Η βάση της ερμηνείας της «Γενικής θεωρίας της απασχόλησης, του τόκου και των χρημάτων» του Keynes εκ μέρους του J. Hicks ήταν το μοντέλο IS/LM – το οποίο παρουσιάζει την αγορά αγαθών και την αγορά χρήματος να ισορροπούν. Στο μοντέλο αυτό το χρήμα αποτελεί ένα ουδέτερο μέγεθος, το οποίο δημιουργείται εξωγενώς μέσω των αποφάσεων της κεντρικής τράπεζας – οπότε ο χρηματοπιστωτικός κλάδος αποκρύπτεται ουσιαστικά, θεωρούμενος άνευ σημασίας.

Με απλά λόγια, το χρηματοπιστωτικό σύστημα παρουσιάζεται από τη νεοκλασική σύνθεση ως ένας αδιάφορος μηχανισμός, ο σκοπός του οποίου δεν είναι άλλος από τη μεταφορά των χρημάτων των αποταμιευτών στους επενδυτές – κάτι που ασφαλώς αποτελεί ένα τεράστιο λάθος, το οποίο όμως ήταν μάλλον σκόπιμο, για να λειτουργούν οι εμπορικές τράπεζες στο απυρόβλητο (ανάλυση). Επίσης για να απομυζούνται οι άνθρωποι από το σύστημα του χρέους, το οποίο έχει κατασκευασθεί από τη Δύση, έτσι ώστε να διασφαλίζει την κυριαρχία της στον πλανήτη.

Η διαφορετική ερμηνεία

Περαιτέρω, ο Minsky θεωρούσε μεν τον εαυτό του ως οπαδό της αντίληψης του Keynes, αλλά για τον ίδιο το κλειδί ευρισκόταν στο 12ο κεφάλαιο της Γενικής Θεωρίας – το οποίο ασχολείται με το ρόλο της κερδοσκοπίας στις αγορές, με τη μαζική ψυχολογία, καθώς επίσης με το αγελαίο ένστικτο.

Με τη μανία τους για τα μαθηματικά μοντέλα όμως, ο J. Hicks και οι διάδοχοι του είχαν ξεχάσει πόσο σημαντική ήταν για τον Keynes η έννοια της αβεβαιότητας – καθώς επίσης το τι σήμαινε όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων εκ μέρους των επενδυτών.

Εκτός αυτού ο Minsky είχε προβλέψει ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1950 ότι, η «λαϊκή ερμηνεία» της θεωρίας του Keynes θα οδηγούσε στον πληθωρισμό, καθώς επίσης στην κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος – επειδή ο Keynes είχε μεν αναφέρει ότι, σε περιόδους κρίσεων το δημόσιο πρέπει να επεμβαίνει στην ιδιωτική οικονομία επενδύοντας, συμπληρώνοντας όμως πως πρέπει επίσης να αποχωρεί, όταν η οικονομία επιστρέφει σε πορεία ανάπτυξης.

Δυστυχώς οι οπαδοί του κράτησαν μόνο το πρώτο, αδιαφορώντας για το δεύτερο – οπότε επιβεβαιώθηκε η πρόβλεψη του Minsky είκοσι χρόνια αργότερα, όταν ξέσπασε ο μεγάλος πληθωρισμός στις Η.Π.Α. Στη συνέχεια το κράτος αποχώρησε άτακτα από την ιδιωτική οικονομία, φτάνοντας στο αντίθετο άκρο – στον άκρατο, αμετροεπή νεοφιλελευθερισμό, σύμφωνα με τον οποίο τα πάντα πρέπει να ανήκουν στους ιδιώτες.

Αν και ο Keynes λοιπόν ήταν οπαδός του «παν μέτρο άριστον», δεν έγινε κατανοητός από τους διαδόχους του – με αποτέλεσμα να απαξιωθεί η θεωρία του από τον πληθωρισμό το έτος που ο Minsky εξέδωσε το βιβλίο του, με τον τίτλο «John Maynard Keynes», οπότε να παραμείνει άγνωστος και να μεσουρανήσει ο Friedman.

Συνεχίστε στη 2η σελίδα (…)

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Βασίλης Βιλιάρδος

Βασίλης Βιλιάρδος

Οικονομολόγος

E-mail: viliardos@analyst.gr

Ειδικότητα: Mάκρο-οικονομικά / Πολιτική Οικονομία

Συμφωνείτε ή διαφωνείτε; Συντάξτε την άποψή σας

Απόψεις και σχόλια

/* ]]> */