Μήνις ή μήτις ; - Analyst.gr - Οικονομικές ειδήσεις, Γεωοικονομικές αναλύσεις, Πολιτική, Αγορές
Blog - Kostas Tzanavars

Μήνις ή μήτις ;

Email this page.
Print Friendly

Οι λέξεις μήνις και μήτις «πρωταγωνιστούσαν» στα Ομηρικά Έπη. Τώρα πια, κάπου 3.000 χρόνια μετά, συνθέτουν το δραματικό δίλημμα της σημερινής Ελλάδας. Αυτή την άποψη επεξηγώ συνοπτικά στο παρόν άρθρο. Και αυτό ακριβώς αναλύω και υποδεικνύω στο νέο βιβλίο «ΟΔΟΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ».

Πρόκειται σαφώς για πολιτικό βιβλίο. Σαν τέτοιο, φυσικά, δεν θα μπορούσε να γίνει εμπορεύσιμο είδος. Γι’ αυτό και διατίθεται ελεύθερα στο διαδίκτυο (εδώ). Εκτυπώνεται σε καταστήματα ψηφιακών εκτυπώσεων, σε τελικό κόστος που κυμαίνεται από 6 έως 10 ευρώ.

Ευρύτερα, πρόκειται για ατομική πολιτική δράση ιδιαζούσης μορφής. Δηλώνω ελεύθερος σκοπευτής πολιτικός, στρατευμένος στην Ελληνική Αναγέννηση.

.

Οι δύο έννοιες

Η λέξη μήνις υπάρχει ακόμη στη γλώσσα μας, τουλάχιστον για όσους έχουν πλούσιο λεξιλόγιο. Αλλά είναι αρκετά κατανοητή και στους υπόλοιπους. Ακόμη και με την βοήθεια συνειρμών με την «μήνυση», καταλαβαίνουμε ότι σημαίνει κάτι σχετικό με την αντιπαλότητα, την αντιπαράθεση, την επιθετικότητα.

Η μήτις, αντιθέτως, είναι λέξη που φαίνεται ότι είχε εγκαταλειφθεί ήδη από την κλασική αρχαιότητα. Στην Μυθολογία μας η Μήτις ήταν η πρώτη σύζυγος του Δία. Την σκότωσε, ενώ εγκυμονούσε. Η κόρη τους γεννήθηκε τελικά, αφού πρώτα εγκαταστάθηκε στο κεφάλι του πατέρα της Δία. Για να γεννηθεί, του το «άνοιξε» με τσεκουριά ο γιός του Ήφαιστος. Και η κόρη δεν ήταν άλλη από την θεά της σοφίας Αθηνά …

 .

Η μήνις ΤΟΤΕ

Όπως συνήθιζε να επισημαίνει με έμφαση ο αείμνηστος Νίκος Καλογερόπουλος, πρόκειται για την πρώτη λέξη της γραπτής Ελληνικής Ιστορίας. Σημαίνει ακριβώς την μανιακού βαθμού αντιπαράθεση. Περισσότερο των αρσενικών μας, αλλά δεν «πάνε πίσω» και οι γυναίκες μας. Οι γνωστοί «ομηρικοί καυγάδες» τις αφορούν κι αυτές. Συνήθως έμμεσα, αλλά καμιά φορά και άμεσα.

Ο Όμηρος υποδεικνύει παραστατικά ότι η μήνις έχει καταστροφικά αποτελέσματα. Οδηγεί σε δυσανάλογες επαχθείς συνέπειες. Έως καταστροφικές. Θανατηφόρες, συχνά.

Η μήνις του Αχιλλέα κατά του Αγαμέμνονα είναι βασικό δρώμενο της Ιλιάδας. Η άγρια κόντρα τους λήγει αναγκαστικά – και με χαρακτηριστικό «κουκούλωμα» – με τον θάνατο του επιστήθιου φίλου του Αχιλλέα, του Πάτροκλου. Και οι δύο πρωταγωνιστές καταλήγουν να «τα λένε» μεταξύ τους στον Άδη, στο – νικηφόρο για τον Οδυσσέα – τέλος της Οδύσσειας. Απογοητευμένοι, πικραμένοι, αλλά αμετανόητοι …

.

Η μήνις ΤΩΡΑ

Αυτά που συμβαίνουν σήμερα στην πολύπαθη πατρίδα μας, αποδίδονται γλαφυρά με το παρακάτω τετράστιχο του Γεωργίου Σουρή :

Γι τ πρωτεα ξεψυχ

κάθε Ρμις λεβέντης,

μόνον ατς πρωθυπουργός,

μόνον ατς φέντης.

Κάπως έτσι, στο πολιτικό μας σκηνικό βλέπουμε ασυγκράτητες διαμάχες, την ώρα που η χώρα εξευτελίζεται διεθνώς και υποδουλώνεται. Βλέπουμε εμφανώς ανίκανους να έχουν την διαστροφή να διεκδικούν να αναλάβουν το πηδάλιο της χώρας. Και αναλαμβάνουν να κυβερνήσουν με 12 μποφώρ άνεμο, ενώ καταφανώς δεν θα τα κατάφερναν ούτε με μπουνάτσα.

Δικαιώνεται και το γνωστό «Το της πόλεως όλης ήθος ομοιούται τοις άρχουσι». Είδαμε λ.χ. πόσο μίσος αναδύθηκε πρόσφατα με το θέμα των «πλαστών πτυχίων». Ξέρουμε πολύ καλά τι σημαίνει το «Να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα». Βλέπουμε πλέον και παραλλαγές του, με διάφορα προσχήματα.

 .

Γιατί υπάρχει μήνις

Τις συνέπειες όλων αυτών των συμπεριφορών δεν υπολογίζουμε σωστά. Αυτό επισημαίνει παραστατικά ο Όμηρος. Και αυτό είναι κατά βάθος το φυλετικό μας ελάττωμα. Το «σαράκι» της φυλής μας.

Μόνον που αυτός είναι και ο τελεολογικός ορισμός της βλακείας. Βλαξ – εκ του αποτελέσματος – χαρακτηρίζεται αυτός που δεν μπόρεσε να διαβλέψει επαρκώς τις συνέπειες των πράξεών του. Απλώς, κάποια στιγμή, αναλαμβάνει να του το «εξηγήσει» η ωμή πραγματικότητα. Στην περιγραφή τέτοιων σκηνών προσγείωσης στην πραγματικότητα, εξαντλεί το ποιητικό του μεγαλείο ο Όμηρος.

Μήνις – εν ολίγοις – υπάρχει γιατί δεν υπάρχει μήτις. Δεν υπάρχει, δηλαδή, νηφάλια και διεξοδική προμελέτη των επιλογών μας. Ή, ακόμη χειρότερα, συχνά αδιαφορούμε για τις διαφαινόμενες συνέπειες των επιλογών μας.

Προφανώς, δεν είναι άμοιροι ευθυνών όσοι επιτρέπουν με την σιωπή τους όλες αυτές τις αθλιότητες.

.

Η διεύρυνση του χρονικού ορίζοντα

Κάθε συνετός, σήμερα, αναρωτιέται σε πρώτο πληθυντικό : Πώς φθάσαμε ως εδώ;

Κατ’ αρχήν, η σύγκριση με την ομηρική εποχή, υποδεικνύει αβίαστα ότι εξωτερικά μεν άλλαξαν πολλά από τότε, αλλά κατά βάθος εμείς «το γουδί το γουδοχέρι». Και την ίδια πάνω-κάτω συμπεριφορά είχαμε σε όλο το ενδιάμεσο διάστημα. Αν το καλοσκεφθούμε, μόνον φωτεινά διαλείμματα μεσολάβησαν.

Ποτέ δεν μας έλειψαν και οι «Εφιάλτες». Είναι εξόχως χαρακτηριστικό ότι ο Ομηρικός Μύθος φέρει τον Αχιλλέα να ζητάει – μέσω της μητέρας του – από τον Δία να βοηθήσει τους αντιπάλους να νικήσουν. Αυτή δεν είναι στον καιρό μας η «συνταγή επιτυχίας» της εκάστοτε αντιπολίτευσης;

Αφού, λοιπόν, τα ίδια γίνονταν ήδη από το 1.000 προ Χριστού, γιατί να αλλάξουμε τώρα; Και πώς γίνεται να αλλάξουμε τώρα, αυτά που δεν έχουν αλλάξει τουλάχιστον 3.000 χρόνια τώρα;

Η απάντηση είναι απλή : όταν υπό τις σημερινές συνθήκες τίθενται τέτοια ερωτήματα, κάθε απάντηση θα ήταν μάταιη. Η συνέχεια, ευλόγως, αφορά μόνον όσους πιστεύουν πραγματικά ότι αυτή η κρίση είναι και η ιστορική μας ευκαιρία.

.

Ο συλλογισμός που αλλάζει άρδην την θέαση της κρίσης

Η κρατούσα άποψη έχει «σημαία» την «δημοσιονομική προσαρμογή», την εφαρμογή «μεταρρυθμίσεων» και δεν συμμαζεύεται. Κατ’ ουσίαν – υπό την ως άνω οπτική – θεωρείται ότι θα βολέψουμε την κατάσταση με το φυλετικό μας πρόβλημα, αν γίνουμε περισσότερο «δυτικοί».

Καίριο ρώτημα : Οι δυτικοί έχουν λύσει το πρόβλημα, ή απλώς δεν το έχουν συναντήσει ακόμη;

Απάντηση: κατ’ αρχήν, ας δεχθούμε ότι δεν το έχουν. Γιατί, λόγου χάριν, το «γερμανός φοροφυγάς» δ-ε-ν είναι πια αυτό που λέμε «σύντομο ανέκδοτο». Δεν είμαστε πιά και τόσο μόνοι στις υπερβολές του ατομικού συμφέροντος απέναντι στο κοινό συμφέρον. Ούτε στην παραγνώριση των συνεπειών.

Περαιτέρω, δεν χρειάζεται και πολλή φιλοσοφία για να αντιληφθεί κανείς την στενή σχέση που έχει η μήνις με την ατομικότητα. Όσο εξελίσσεται ο άνθρωπος, τόσο πιο αυτοδύναμος γίνεται, τόσο αυξάνονται τα περιθώριά του να αγνοήσει το γενικό συμφέρον.

Συνεπώς, το να προσπαθούμε να γίνουμε δυτικοί είναι σαν να προσπαθούμε να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο. Χρειαζόμαστε καινούργιες λύσεις, πρωτοπόρες. Κάποια στιγμή θα έφθανε ο κόμπος στο χτένι. Αυτή την «στιγμή» της μακραίωνης Ελληνικής Ιστορίας ζούμε. Τόσο απλό, τόσο ωμό.

.

Ο Οδυσσέας ως πρότυπο

«Πολύμητις» είναι και ο κατ’ εξοχήν χαρακτηρισμός για τον Οδυσσέα, τον κεντρικό ομηρικό ήρωα. «Φωτογραφίζεται» σαν αυτός που είναι «μέσα σε όλα», αυτός που ψάχνει άφοβα και ψύχραιμα για λύσεις. Λύσεις στα αδιέξοδα, στις πιο ακραία αντίξοες συνθήκες. Είτε απέναντι στα στοιχεία της φύσης, είτε απέναντι στο αδιέξοδο της πολιορκίας, είτε απέναντι στους κατά πολύ περισσότερους μνηστήρες, είτε απλώς στις προσωπικές του σχέσεις και υποθέσεις. Λύσεις ακόμη και απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό.

Είναι πολυμελετημένος. Ο Οδυσσέας, ως διαχρονικό ελληνικό ανδρικό πρότυπο, διδάσκει με χίλιους δυό τρόπους τον απεγκλωβισμό της σκέψης από τα φαινομενικά διλήμματα. Συστηματικά οι λύσεις του είναι μία ευφυής τρίτη επιλογή.

Αυτή η πνευματική συγκρότηση οδηγεί τον Οδυσσέα και σε συγκαταβατική συμπεριφορά. Δεν ερίζει, αν και έχει χαρακτηριστική παρρησία. Ενδιαφέρεται αυθόρμητα για το κοινό καλό. Συνεργάζεται, χωρίς να χάνει την ατομικότητά του. Αυτή την τελείως ασυνήθιστη συμπεριφορά αποδίδει η εθνικής σημασίας λέξη του καθηγητή Δημήτρη Μαρωνίτη: φιλέταιρος.

.

Η κρίσιμη ερώτηση

Το βιβλίο «ΟΔΟΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ» έχει στόχο να εμπνεύσει αντίστοιχη στάση απέναντι στα σημερινά αδιέξοδα. Ευρηματικότητα, θάρρος απέναντι σε πανίσχυρους. Αποφασιστική τομή στο βαθύτερο πρόβλημά μας. Συγκαταβατικότητα και μαχητικότητα μαζί. Τόλμη για το αύριο. Επιμονή για το σήμερα. Επίγνωση για το χθές.

Όπως λέει ο Περικλής στον περίφημο Επιτάφιο Λόγο του, «υπερέχουμε από τους άλλους και ως προς αυτό, ότι δηλαδή εμείς οι ίδιοι τολμούμε να υπολογίσουμε για όσα πρόκειται να επιχειρήσουμε. Σχετικά με αυτό στους άλλους η αμάθεια φέρνει θράσος, ενώ η σκέψη τους κάνει να διστάζουν. Πιο γενναιόψυχοι όμως πρέπει να θεωρούνται όσοι γνωρίζουν με σαφήνεια τις συμφορές και τα ευχάριστα, και όμως η γνώση αυτή δεν τους κάνει να αποφεύγουν τους κινδύνους».

Το επίκαιρο ερώτημα για τον καθένα μας είναι ακριβώς αυτό : ζει μέσα μας ο Οδυσσέας ; Ο Έλληνας ;

Προφανώς, η απάντηση είναι προσωπική υπόθεση του καθενός μας. Όσοι απαντούν με ένα σταθερό ΝΑΙ, έχουν τον τρόπο να φθάσουν στις απαραίτητες ισχυρές αποφάσεις. Και, ανεξάρτητα από την αδράνεια άλλων, έχουμε την δυνατότητα να τις κάνουμε πράξη.

.

Αναγέννηση !

Επισημαίνω ιδιαίτερα στο βιβλίο ότι αυτή η στάση ΔΕΝ είναι κάποια μεταφυσική υποχρέωσή μας. Δεν είναι κάποιο χρέος στους προγόνους. Ή, τουλάχιστον, δεν είναι τόσο κάποιο χρέος στους προγόνους. Πρώτα από όλα είναι οδηγός επιβίωσης και Νίκης.

Είναι, σε έσχατη ανάλυση, τα εθνικά μας ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Η μήτις είναι πολύτιμο όπλο μας στον ακραία ανταγωνιστικό κόσμο που ζούμε. Μαζί και η Ομηρική Νοημοσύνη` η αντίληψη πολύπλοκων συστημάτων.

.

Επίλογος

Απευθύνομαι αποκλειστικά σε όσους σημαίνει κάτι η χαρακτηριστική κουβέντα του σοφού πρεσβύτη Νέστορα. Μιλώντας στον γιό του Οδυσσέα Τηλέμαχο, και παρουσία του δικού του γιού Πεισίστρατου, λέει : «Μια γνώμη οι δυό μας είχαμε να πούμε` πώς θα γινόταν το καλύτερο με γνώση και με κρίση».

Για αρχή, μάλιστα, προτείνω : Να ξαναγνωρισθούμε ;

Για τους διστακτικούς, παραθέτω τα λόγια μιάς νέας Ελληνίδας, μιας απλής fb-φίλης. Η φέρελπις ποιήτρια Ελένη Χιωτάκη μου έδωσε την άδεια να δημοσιεύσω τα παρακάτω αποσπάσματα της σε ανύποπτο χρόνο διαδικτυακής συνομιλίας μας.

«είναι ένα μελέτημα απόσταγμα»

«αγγίζεις την πολιτική, τα κοινωνικά θέματα, την ψυχολογία του λαού μας` το φιλοσοφικό κομμάτι υπάρχει σαν φόντο σε όλο το βιβλίο»

«ο Όμηρος έγινε το σημαντικότερο »εργαλείο» σου για να αγγίξεις σωστά θέματα που προβλημάτιζαν και προβληματίζουν την »φάρα» μας».

Χαρακτηριστικός είναι και ο τίτλος της ποιητικής συλλογής που ετοιμάζει : ΚΑΔΜΕΙΑ ΝΙΚΗ.

«είναι η Νίκη που έχεις όμως υποστεί τρομερές απώλειες» …

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Κώστας Τζαναβάρας

Κώστας Τζαναβάρας

Κώστας Τζαναβάρας, Σύμβουλος μηχανικός & συγγραφέας, ktz1958@gmail.com

Συμφωνείτε ή διαφωνείτε; Συντάξτε την άποψή σας

Απόψεις και σχόλια

/* ]]> */