Η επιβολή τεχνολογιών συνιστά το δεύτερο πόλο στον αντίποδα της δημοκρατίας.
Έτσι, το παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης υπό τις περιγραφείσες συνθήκες προτιμά ένα απολυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης και αγορών.
Για να δανειστούν τα κράτη προκειμένου να προωθηθούν οι νέες μη ελκυστικές τεχνολογίες.
Ο νέος τύπος διακυβέρνησης, δηλαδή επίφαση δημοκρατίας, εξυπηρετεί τόσο την εθελούσια επιλογή όσο και την επιβολή νέων προϊόντων και ισορροπεί, όπως η τραμπάλα, όπου εμφανής είναι η πτώση του βάρους υπέρ του ελλείμματος δημοκρατίας .
Οι παραπάνω διαδικασίες έχουμε την αίσθηση ότι περιγράφουν την πρόσφατη δεκαπενταετία που διανύουμε.
Για να τροφοδοτήσουμε τη σκέψη μας και να κατανοήσουμε καλύτερα το οικονομικό, τεχνικό και γεωπολιτικό περιβάλλον που ζούμε σήμερα, στη βάση των σκέψεων που αναφέρθηκαν παραπάνω σχετικά με την σύνδεση τεχνολογικών καινοτομιών και δημοκρατίας, θα αναφερθούμε στα τεχνολογικά επιτεύγματα που άλλαξαν τον κόσμο μας τα τελευταία 300 χρόνια.
Στην πρώτη και σπουδαιότερη βιομηχανική επανάσταση (περίπου 1760-1840) η ατμομηχανή της οικονομικής ανάπτυξης ήταν η Αγγλία (και εν συνεχεία οι ΗΠΑ) με την εφεύρεση στην κυριολεξία της ατμομηχανής (1712) που έδωσε φτερά στη βιομηχανική επανάσταση στις μηχανές και στην κίνηση, τραίνα, πλοία. Ακολούθησαν, η μηχανή νηματοποίησης βαμβακιού που έδωσε ώθηση στην παραγωγή υφασμάτων, το τσιμέντο στις δομικές κατασκευές, ο τηλέγραφος που βοήθησε στις επικοινωνίες, η ραπτομηχανή που οδήγησε στη μαζική παραγωγή ενδυμάτων, οι σιδηρόδρομοι από το 1840 και μετά, το ασανσέρ διευκόλυνε τη δόμηση καθ’ ύψος, το ατσάλι που ώθησε τις κατασκευές και την επέκταση των πόλεων, ο δυναμίτης για τη διάνοιξη δρόμων, τούνελ και σιδηροδρομικών οδεύσεων μέσα από τα βουνά, η μεγάλης κλίμακας παραγωγή θειικού οξέως βοήθησε στην κατεργασία ορυκτών, στη λεύκανση υφασμάτων, στη διύλιση πετρελαίου, στην κατασκευή λιπασμάτων και η παραγωγή μεγάλης κλίμακας αλκαλίων σε μια σειρά άλλων εφευρέσεων στην παραγωγή γυαλιού, κατεργασία υφασμάτων, παραγωγή σαπουνιού και στην βιομηχανία χαρτιού (πηγή).
Τα επιτεύγματα της πρώτης βιομηχανικής επανάστασης συμπίπτουν χρονικά με την παγκόσμια ηγεμονία της Βρετανικής αυτοκρατορίας και την θαλάσσια κυριαρχία της (1714-1837) καθώς και με την κορύφωση της αποικιοκρατίας- το 1867 η βασίλισσα Βικτώρια στέφθηκε αυτοκράτειρα της Ινδίας.
Συμπίπτουν όμως και με τις δύσκολες προσπάθειες δημοκρατικοποίησης στην Αγγλία, που ξεκίνησαν από το 1707, στις ΗΠΑ, σύνταγμα το 1787, στη Γαλλία, επανάσταση το 1789.
Όπως παρατηρούμε όλες οι εφευρέσεις βελτίωναν την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
Περίπου από το1840 έως το 1870, κατά την δεύτερη βιομηχανική επανάσταση και μέχρι το 1913 διακρίθηκαν κυρίως οι ΗΠΑ και η Γερμανία .
Χημεία, ηλεκτρισμός, μηχανή εσωτερικής καύσης, ποδήλατο, κινηματογράφος, ηλεκτρική σκούπα, η ασπιρίνη, οι ακτίνες –Χ, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, διανομή με πίστωση, εμβόλια, το τηλέφωνο, ο λαμπτήρας, το αυτοκίνητο με μηχανή εσωτερικής καύσης και καύσιμο βενζίνη, η πρώτη μεγάλη γέφυρα του Brooklyn, το πρώτο μηχανοκίνητο αεροπλάνο και το πρώτο μαζικά παραγόμενο αυτοκίνητο της Ford ήταν κάποιες από τις καινοτομίες αυτής της εποχής.
Αυτή η νέα φάση περισσότερο ενίσχυε την παλιά παρά την υποκαθιστούσε και κατά τη διάρκεια της η δημιουργία μονοπωλιακών επιχειρήσεων, οδήγησε στη υπαναχώρηση της ελεύθερης ανταγωνιστικής αγοράς. Επίσης, σημειώθηκε έντονη αύξηση του τριτογενούς τομέα, εμπόριο- γραφεία.
Στην Belle Époque, μέχρι τις παραμονές του 1ου Π.Π, η ευημερία και οι ανθηρές οικονομικές δραστηριότητες του δυτικού κόσμου, στηρίζονταν σε μεγάλο βαθμό στις ταχύτατα αυξανόμενες εκβιομηχανιζόμενες χώρες που ήταν ταυτόχρονα και παραγωγοί και αγορές.
Αξίζει να κάνουμε μια αναφορά στο γεγονός ότι μεταξύ 1873 και 1896 σημειώθηκε στην Ευρώπη ταχύρρυθμη ανάπτυξη των ημερομισθίων, γεγονός που υποβοήθησε την απορρόφηση της νέας παραγωγής αγαθών.
Και η δεύτερη περίοδος της βιομηχανικής επανάστασης, όπως είδαμε, παρήγε αγαθά πολύ ελκυστικά για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των ανθρώπων.
Στο διάστημα αυτό οι διαδικασίες δημοκρατικοποίησης συνεχίζονταν, όπως στις ΗΠΑ 1898-1918. Ανεξάρτητα κράτη άρχισαν να ιδρύονται προκειμένου να καρπωθούν τα οικονομικά οφέλη των τεχνολογικών εξελίξεων, π.χ Γερμανική αυτοκρατορία, 1871-1918, Ιταλία, 1861.
Τα τελευταία τουλάχιστον 50 χρόνια, η τεχνολογική πρόοδος οφείλεται κυρίως στους Η/Υ και στην προσπάθεια εξάντλησης του δυναμικού τους με τεχνολογικές εφαρμογές, σημαντική συνεισφορά κι αυτή για την βελτίωση της καθημερινής ζωής.
Από το μηχανικό αναλογικό υπολογιστή που χρησιμοποιήθηκε για πολεμικούς σκοπούς στο 2ο Π.Π η τεχνολογία έφθασε σε δυσθεώρητα ύψη του ηλεκτρονικού ψηφιακού προγραμματιζόμενου υπολογιστή. Κι αυτή η τεχνολογική περίοδος προσέφερε και προσφέρει πολλά στον άνθρωπο, στους τομείς της υγείας, της διασκέδασης (TV, MP3, κινητά) κ.α Έφθασαν όμως σε ένα σημείο υπερβολής τέτοιο, που να μην είναι τόσο αναγκαία ή ελκτική η χρησιμότητα τους, όπως π.χ τα Smart συστήματα διαχείρισης ηλεκτρισμού στο σπίτι κ.α
Όπως προαναφέρθηκε, κάθε δυναμικό εξαντλείται βαθμιαία. Ίσως έχει σημάνει η εξάντληση κι αυτού του δυναμικού , δηλαδή της μεγαλύτερης απόδοσης της κερδοφορίας του κεφαλαίου, από αυτό τον πόρο. Απλά, ροκανίζεται ο χρόνος με βελτιώσεις μέχρι τη νέα μεγάλη εμπορική εφαρμογή νέας επιστημονικής ανακάλυψης. Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι ο επόμενος αιώνας θα είναι ο αιώνας της φωτονικής (που έχει ξεκινήσει με τις οπτικές ίνες, Laser), όπως ο προηγούμενος ήταν ο αιώνας της ηλεκτρονικής. Οι νέες προβλεπόμενες καινοτομίες προφανώς τώρα αναπτύσσονται, αλλά δεν έχουν φθάσει ακόμα στο στάδιο ευρέων εμπορικών εφαρμογών για να κινήσουν ξανά την αγορά, μέσω προϊόντων ελκυστικών στους ανθρώπους.
Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν έχουν μια καθορισμένη χρονική αλληλουχία, αλλά αλληλοεπικαλύπτονται και βρίσκονται σε συνεχή εξάρτηση από την πρωτογενή έρευνα και επιστήμη.
Στο μεταξύ, αναπτύχθηκαν, εφαρμόστηκαν και βελτιώνονται οι ΑΠΕ για την αναπλήρωση του χαμένου κέρδους.
Ας εξετάσουμε το υπολειπόμενο δυναμικό των Φ/Β και των αιολικών . Έτσι, θα κατανοήσουμε το γιατί τώρα αναπτύσσονται άλλες ΑΠΕ όπως η γεωθερμία, η ενέργεια των κυμάτων και βελτιώνονται παλαιότερες τεχνολογίες ΑΠΕ, χωρίς μεγάλο ειδικό βάρος στην παραγόμενη ενέργεια (πηγή).
Επιπρόσθετα, κυρίως ανατέλλουσα είναι η μπλέ ανάπτυξη -Blue Growth-εκμετάλλευση των πόρων των θαλασσών, φύκια, ιχθυοκαλλιέργειες, θαλάσσια βιοτεχνολογία κλπ (αν σκεφτεί κάποιος ότι σήμερα 16 Οκτωβρίου 2015 παρουσιάζεται στη Βενετία η «Πρωτοβουλία Blue Med- μπλέ ανάπτυξη και δουλειές στη Μεσόγειο», υπ’ αυτό το πρίσμα ίσως δίνεται μια διαφορετική ερμηνεία στην πρόσφατη Πρωτοβουλία της Γερμανίας για κοινές περιπολίες στο Αιγαίο, κι αυτό γιατί οι επιχειρήσεις θέλουν σταθερότητα).
Σύμφωνα με την αναλύτρια Jacqueline Lilinshtein, του Bloomberg New Energy Finance στις 14/10/2014 προβλέπονταν ότι από την πλευρά των ηλιακών θα συνεχίσει η πίεση των περιθωρίων κέρδους προς τα κάτω, από την πλευρά των αιολικών ο ανταγωνισμός με το αέριο θα ασκήσει ιδιαίτερες πιέσεις (πηγή).
Ένα χρόνο αργότερα, 14/10/2015 τα κόστη στις ΑΠΕ πέφτουν περίπου στα επίπεδα των ορυκτών καυσίμων, καθώς πτωτικό είναι και το κόστος εξόρυξης του shale gas, όπως φαίνεται στα παρακάτω διαγράμματα.
.
Πηγή: Bloomberg
.
Οι τρείς τάσεις που διαμορφώνονται κατά τον αναλυτή είναι οι ακόλουθες:
- Τα φθηνά ορυκτά καύσιμα θα είναι παρόντα γιατί τα κόστη παραγωγής τους θα μειώνονται.
- Οι ΑΠΕ διαλείποντος έργου θα κυριαρχήσουν στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος μέχρι το 2040, αλλά με τεράστια προβλήματα για τους διαχειριστές δικτύων.
- Η ζήτηση της ενέργειας ομαλοποιείται χάνοντας τους δεσμούς της με την οικονομική ανάπτυξη.
.
.
Στο μεταξύ, η εκμετάλλευση του shale gas ξεκινάει και στην Ευρώπη, που παρουσιάζει ανεκμετάλλευτο ακόμα δυναμικό.
.
(Πηγή)
.
Ενδιαφέρουσα είναι η τελευταία παρατήρηση του αναλυτή του Bloomberg, που μας δίνει το κίνητρο να θέσουμε το ερώτημα:
Αφού η ζήτηση ενέργειας από φ/β και αιολικά δεν θα συνδέεται με την οικονομική ανάπτυξη δηλαδή την κερδοφορία, τότε περιμένουμε την εφαρμογή νέων τεχνολογιών για να καλύψουν την κερδοφορία του κεφαλαίου.
Ας ευχόμαστε, οι νέες καινοτομίες, όπως το νέου τύπου αυτοκίνητο, να ρίξουν το βάρος προς την τεχνολογική επανάσταση και να μην χρειάζονται επιβολή, όπως οι ΑΠΕ.
Μόνο έτσι οι τεχνολογικές καινοτομίες θα λειτουργήσουν προς όφελος της δημοκρατίας και θα σταθεροποιηθεί το σύστημα, γιατί εκτός από την οικονομία θα έχει να κερδίσει και η κοινωνία. Δυστυχώς, όμως κάτι τέτοιο δεν διαβλέπουμε στο εγγύς μέλλον.
Κατερίνα Μπερλή, Χημικός Μηχ/κός- Περιβαλλοντολόγος
.
